Menüde alerjen bildirimi zorunlu mu?
Evet. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'ne göre restoran, kafe ve benzeri toplu tüketim yerleri 1 Ocak 2020'den beri sundukları gıdalardaki alerjenleri bildirmek zorunda. Bildirim menü, yazı tahtası, broşür, dijital ekran ya da karekodla yapılabilir; esas alınan liste yönetmeliğin Ek-1'indeki 14 maddedir.
QR menü kurulumlarında en çok atlanan alan alerjen bilgisi. Fiyat güncel, fotoğraf güzel, ama menüde hangi üründe hangi alerjenin bulunduğu yazmıyor. Oysa bu bilgi 1 Ocak 2020'den beri zorunlu ve dayandığı liste belli: Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin Ek-1'indeki 14 madde.
Bu yazıda o listeyi eksiksiz veriyorum, menüde nasıl gösterileceğini anlatıyorum ve restoran tarafında kurulumun nasıl yapıldığını kendi yöntemimle paylaşıyorum. Bir not: bu yazı bilgilendirme amaçlı, hukuki görüş değil; işletmenize özgü kesin kapsamı İl Tarım ve Orman Müdürlüğü belirler.
Bildirilmesi zorunlu 14 alerjen hangileri?
Yönetmeliğin Ek-1 listesi şu 14 kalemden oluşuyor; her kalem o maddeden yapılmış ürünleri de kapsıyor, yönetmelik bazı türevleri (örneğin rafine soya yağı) ayrıca hariç tutuyor:
- Gluten içeren tahıllar: buğday, çavdar, arpa, yulaf, kılçıksız buğday, kamut ve bunların hibrit türleri ile bunlardan yapılan ürünler
- Kabuklular: karides, yengeç, ıstakoz gibi kabuklu deniz canlıları
- Yumurta ve yumurta ürünleri
- Balık ve balık ürünleri
- Yer fıstığı ve ürünleri
- Soya fasulyesi ve ürünleri
- Süt: laktoz dahil süt ve süt ürünleri
- Sert kabuklu meyveler: badem, fındık, ceviz, kaju fıstığı, pikan cevizi, Brezilya fındığı, Antep fıstığı, makadamya fındığı ve bunların ürünleri
- Kereviz ve ürünleri
- Hardal ve ürünleri
- Susam tohumu ve ürünleri
- Kükürt dioksit ve sülfitler: toplam kükürt dioksit cinsinden 10 mg/kg ya da 10 mg/L üzerindeki konsantrasyonlarda
- Acı bakla (lüpen) ve ürünleri
- Yumuşakçalar: midye, kalamar, ahtapot gibi canlılar ve ürünleri
Listeye ek olarak yönetmelik, alkol ve domuz kaynaklı bileşen içeren gıdalarda bunun da açıkça belirtilmesini istiyor. Yani menü bildirimi yalnız alerjenden ibaret değil.
Menüde bildirim nasıl gösterilir?
Yönetmelik sunum aracını serbest bırakmıyor ama tek bir biçime de zorlamıyor. Kabul edilen araçlar arasında menü, yazı tahtası, broşür, dijital ekran ve karekod sayılıyor. Yani QR menü, mevzuatın kendisinin saydığı geçerli bir bildirim aracı.
Önemli bir ayrıntı var: bildirimi karekodla veriyorsanız, müşteriyi karekoda yönlendiren açık bir bilgilendirmenin masada bulunması gerekiyor. Karekodu kasanın yanına asıp geçmek bildirimi yerine getirmiyor; müşterinin bilgiye oturduğu yerden ulaşabilmesi esas.
Benim uygulamada önerdiğim biçim şu: her ürünün altında o üründeki alerjenlerin adı ya da simgesi, menünün başında da 14 maddelik açıklama bloğu. Müşteri "glutensiz ne var" diye sorduğunda garsonun hafızasına değil menünün kendisine güvenirsiniz.
Alerjen dışında hangi bildirimler geliyor?
Alerjen bildirimi işin bugünkü kısmı; takvimin devamı da netleşmiş durumda. Bileşen (içerik) bildirimi ulusal zincir işletmelerde 1 Temmuz 2026'da başladı; 31 Aralık 2026'da diğer tüm toplu tüketim yerlerini kapsayacak. 31 Aralık 2027'de ise enerji (kalori) bildirimi ekleniyor. Restoran, kafe, pastane ve benzeri her işletmenin bu takvime göre menüsünü elden geçirmesi gerekiyor.
QR menüde alerjen bilgisini nasıl kurguluyorum?
Kâğıt menüde alerjen eklemek her seferinde yeniden baskı demek. Dijital menüde ise ürün kartına bir kez işlenir, sonrası güncelleme meselesidir. Ben QR menü kurulumlarını baştan mevzuat ekseniyle yapıyorum: ürün kartında fiyatın yanında alerjen alanı, menü başında bilgilendirme bloğu, masada yönlendirme kartı. Bu kurgunun ayrıntısı QR menü sayfamda yazıyor.
Menü bilgisini bir kez düzenli kurduğunuzda aynı bilgi başka yüzeylere de taşınır: Google İşletme Profili'ndeki menü bağlantınızın güncel olması bunun bir parçası, o tarafı İşletme Profili yazımda anlattım, mekân ile dijital yüzeyin birbirini nasıl beslediğini de ayrı bir yazıda ele almıştım. Alerjen bilgisini net veren işletme, yorumlarda da bunun karşılığını görüyor; yorum isteme tarafı için Google yorumu yazım duruyor.
Sık Sorulan Sorular
Alerjen bildirimi hangi işletmeleri kapsıyor?
Yönetmelikteki karşılığı "toplu tüketim yeri": restoran, kafe, pastane, fırın, kantin, hastane ve okul yemekhanesi gibi, gıdanın tüketime hazır sunulduğu yerler. Paketli ürün satan market rafı ayrı kurallara tabi; bu yazının konusu menüyle hizmet veren işletmeler.
Bildirimi garson sözlü söylese yeterli olur mu?
Yönetmelik bilgilendirme için yazılı ve görülebilir sunum araçları sayıyor; menü, tahta, broşür, ekran, karekod. Benim önerim bilgiyi bu araçlardan en az birinde yazılı tutmanız; sözlü beyan personel değişince de, yoğun saatte de güvenilmez.
Karekodla bildirim mevzuata uygun mu?
Evet; karekod, yönetmeliğin kabul edilen sunum araçları arasında açıkça sayılıyor. Şartı, müşteriyi karekoda yönlendiren açık bir bilgilendirmenin masada bulunması. Yani QR menü kullanan bir işletme, doğru kurgulandığında bildirimi dijital menüsünden verebilir.
14 madde dışında bir şey bildirmem gerekiyor mu?
Evet: alkol içeren ve domuz kaynaklı bileşen içeren gıdaların belirtilmesi de isteniyor; et içeren yemeklerde etin kaynağının (dana, kuzu, kanatlı gibi) yazılması da takvimin parçası. Kalori bildirimi ise 31 Aralık 2027'de zorunlu hâle geliyor.
Faydalı Kaynaklar
- Güvenilir Gıda (Tarım ve Orman Bakanlığı): gıda etiketleme duyuruları ve tüketici bilgilendirme kaynağı
- Tarım ve Orman Bakanlığı: yönetmeliğin yürütücüsü ve il müdürlükleri ağı
