Yapay zekâya nasıl soru sorulur?
İyi bir istem beş parça taşır: rol, bağlam, görev, biçim ve sınır. Genel geçer cevap alınmasının sebebi, modelin sizin ne bildiğinizi bilmemesidir; kafanızdaki bağlamı dışarı çıkarmak gerekir. İlk cevap kötüyse baştan yazmak yerine düzeltme turu yapmak daha verimli sonuç verir. Kişisel veri ve şifre isteme hiç girilmez.
Kısa cevap: İyi bir soru beş parça taşır: rol, bağlam, görev, biçim ve sınır. “Bana bir teklif e-postası yaz” genel geçer bir cevap üretir; “15 yıllık bir mobilya imalatçısısın, şu müşteriye şu kapsamda, en fazla 150 kelime, fiyat verme” cümlesi kullanılabilir bir taslak üretir.
Yapay zekâ araçlarında en sık gördüğüm şikâyet “işe yaramıyor, hep aynı şeyleri söylüyor” oluyor. Neredeyse her seferinde sorun araçta değil, verilen talimatta. Aşağıda kendi kullandığım kalıbı ve üç gerçek işletme görevindeki karşılığını yazdım.
Neden aynı araç birine iyi birine kötü cevap veriyor?
Çünkü model sizin ne bildiğinizi bilmiyor. Siz “teklif” dediğinizde aklınızda belirli bir müşteri, belirli bir kapsam ve belirli bir ton var; modelde yalnız “teklif” kelimesi var. Boşlukları ortalama bir tahminle dolduruyor ve ortalama tahmin, tanımı gereği genel geçer bir metin oluyor.
Yani mesele modeli “kandırmak” ya da sihirli kelimeler bulmak değil. Kafanızdaki bağlamı dışarı çıkarmak.
İyi bir istem neyi içerir?
Beş parçayı sırayla veriyorum. Hepsini her seferinde yazmak gerekmiyor ama cevap kötüyse eksik olan bunlardan biridir.
Rol
Kim olarak cevap versin? “Deneyimli bir muhasebeci olarak”, “sektörü bilen bir satış müdürü olarak”. Rol, kelime seçimini ve varsayımları değiştiriyor. Uydurma unvanlar vermeyin; işin gerçek karşılığını yazın.
Bağlam
Kime, hangi durumda, ne olmuş? En çok atlanan ve en çok fark yaratan parça bu. “Müşteri iki gün önce fiyat sordu, cevap verdik, sessiz kaldı” cümlesi, aynı görevi tamamen başka bir metne çeviriyor.
Görev
Tek bir fiil. “Yaz”, “özetle”, “karşılaştır”, “kontrol et”. Bir istemde birden fazla görev varsa ikisi de yarım yapılıyor; bölün.
Biçim
Uzunluk, yapı, çıktı türü. “En fazla 150 kelime”, “madde listesi”, “tablo”, “üç ayrı seçenek”. Biçim vermezseniz alacağınız şey uzun bir paragraf oluyor ve çoğu zaman istediğiniz o değil.
Sınır
Ne yapmasın? “Fiyat verme”, “garanti sözü verme”, “abartılı sıfat kullanma”, “emin olmadığın bilgiyi yazma”. Sınır koymak, çıktıyı düzeltmek için harcayacağınız turu baştan kaldırıyor.
Üç gerçek işletme görevi
Takip e-postası
Zayıf istem: “Müşteriye takip maili yaz.”
İyi istem: “Mobilya imalatı yapan bir firmanın satış sorumlususun. Müşteri 4 gün önce 20 kişilik toplantı masası için fiyat istedi, teklifi gönderdik, dönüş olmadı. Kısa bir takip e-postası yaz. En fazla 120 kelime, samimi ama ısrarcı olmayan bir ton, sonunda tek bir net soru olsun. Fiyat tekrarlama, indirim ima etme.”
Ürün açıklaması
Burada sınır özellikle önemli, çünkü model boşlukları doldurmaya çalışırken olmayan özellik uydurabiliyor. Ürünün gerçek özelliklerini listeleyip “yalnız bu listedeki bilgileri kullan, başka özellik ekleme” demek bu riski büyük ölçüde kapatıyor.
Şikâyete cevap
Şikâyet metnini olduğu gibi verin, rolü ve sınırı netleştirin: “Müşteri hizmetleri sorumlususun. Aşağıdaki şikâyete cevap taslağı yaz. Önce hatayı kabul et, sonra ne yapacağını söyle. Savunmaya geçme, hukuki ifade kullanma, tazminat ya da iade sözü verme; o kararı ben vereceğim.” Son cümle kritik: karar yetkisini elinizde tutuyorsunuz.
İlk cevap kötüyse ne yapmalı?
Baştan yazmayın, düzeltin. Yapay zekâ araçlarının en güçlü tarafı ikinci ve üçüncü turda ortaya çıkıyor. “Çok resmî oldu, biraz sadeleştir”, “ikinci paragrafı at”, “bu cümleyi koru gerisini değiştir” gibi talimatlar tek seferde mükemmel istem yazmaya çalışmaktan daha verimli.
Somut bir örnek vereyim. Diyelim ilk cevap şöyle geldi: “Sayın müşterimiz, talebiniz tarafımıza ulaşmış olup en kısa sürede dönüş sağlanacaktır.” Bu cümle nazik ama hiçbir şey söylemiyor. Düzeltme turu şu olur: “Bu çok kalıplaşmış. ‘Tarafımıza’, ‘dönüş sağlanacaktır’ gibi ifadeleri kullanma. Ne zaman döneceğimizi somut yaz ve tek bir cümleyle kişiselleştir.” İkinci tur genellikle kullanılabilir bir metin veriyor.
Bir de şu var: cevap hâlâ genel geçerse eksik olan neredeyse her zaman bağlam. Bir cümle daha bilgi verin, fark hemen görülüyor.
İsteme ne yazılmamalı?
Bu, istem yazmayı anlatan içeriklerin çoğunda hiç geçmiyor ama işletme için en önemli başlıklardan biri. Bir sohbet kutusuna yazdığınız her şey sizin sisteminizden çıkıyor.
Şunları girmeyin: müşteri ad-soyadı ve iletişim bilgisi, sözleşme metinleri, fiyat listeleri ve maliyet tabloları, personel özlük bilgileri, şifre ve erişim anahtarları. Bunların neredeyse hiçbiri iyi bir cevap için gerekli değil; “bir müşteri”, “X ürünü”, “bir tedarikçi” demek işi görüyor.
Ben taslak geldikten sonra gerçek isimleri kendim yerleştiriyorum. Bir alışkanlık hâline geldiğinde hiç yavaşlatmıyor.
En sık yapılan hatalar
Sahada gördüğüm dördü şunlar: tek istemde beş iş birden istemek; sınır koymamak ve sonra uydurulmuş bilgiyle uğraşmak; çıktı biçimini söylememek; ve emin olmadığı konularda modele güvenip kontrol etmemek. Sonuncusu en pahalısı; sayı, tarih ve mevzuat içeren her cevabı doğrulayın.
Hangi işi hangi araca vereceğinize henüz karar vermediyseniz görev bazlı karşılaştırmaya, ürettiğiniz içeriğin arama tarafındaki karşılığı için yapay zekâ içeriği ve Google cezası yazısına bakabilirsiniz. Cevap motorlarının içeriği nasıl okuduğunu ise AEO rehberlerinde topladım.
Sitenizin bu açıdan bugün nerede durduğunu görmek isterseniz ücretsiz site analizi aracı hızlı bir fikir verir; kapsamlı bir çıktı için SEO denetim hizmetine bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe mi İngilizce mi sormalıyım?
Türkçe sorun. Büyük modellerin Türkçesi gündelik iş için yeterli ve çıktıyı zaten Türkçe kullanacaksınız; İngilizce sorup çevirtmek araya bir hata katmanı daha koyuyor. Tek istisna, İngilizce bir kaynağı özetletmek. Orada kaynağın dilinde çalışmak daha doğru.
Uzun istem mi kısa istem mi?
Uzunluk ölçüt değil, eksiksizlik ölçüt. İki cümlelik bir istem beş parçayı taşıyorsa yeterli. Yarım sayfalık ama bağlam içermeyen bir istem işe yaramıyor.
Aynı istemi kaydedip tekrar kullanabilir miyim?
Evet, tekrar eden işlerde en çok zaman kazandıran şey bu. Takip e-postası, teklif özeti, şikâyet cevabı gibi görevler için bir kez iyi istem yazıp saklayın; her seferinde yalnız bağlam kısmını değiştirin.
Model “bilmiyorum” demiyor, uyduruyor. Ne yapmalı?
İsteme açıkça yazın: “emin değilsen emin olmadığını söyle, tahmin etme”. Bu her zaman değil ama çoğu zaman işe yarıyor. Kalıcı çözüm, olgusal çıktıyı kaynağından doğrulamak.
İstem yazmayı öğrenmek ne kadar sürer?
Kalıbı bir öğleden sonrada öğrenirsiniz; asıl fark, kendi işinizde iki hafta gerçekten kullanmakla geliyor. Hangi görevde ne kadar bağlam gerektiğini deneyerek buluyorsunuz.
